1. Birim dönüşümleri
Sulamada en sık karıştırılan dönüşümler. 1 mm sulama = 1 litre su / m² eşitliği, dekar hesabının temelidir.
| Birim | Karşılığı | Nerede kullanılır |
|---|---|---|
| 1 mm sulama | 1 L/m² = 1 m³/dekar | Sulama derinliği ↔ su hacmi |
| 1 dekar (dönüm) | 1.000 m² = 0,1 hektar | Alan hesabı |
| 1 hektar | 10 dekar = 10.000 m² | Alan hesabı |
| 1 m³ | 1.000 litre | Depo / debi |
| 1 L/saniye | 3,6 m³/saat = 3.600 L/saat | Pompa debisi |
| 1 bar | ≈ 10,2 metre su sütunu | Basınç ↔ yükseklik farkı |
| 1 inç (") | 25,4 mm | Boru / bağlantı ölçüsü |
Pratik sonuç: 10 metrelik her kot farkı yaklaşık 1 bar basınç kazandırır veya kaybettirir. Yokuş yukarı çıkan hatta bunu basınç bütçesinden düşün.
2. Boru seçimi: inç ↔ mm ve PN sınıfı
2.1 Piyasa karşılığı (inç ↔ mm)
PE borularda ölçü dış çap (mm) üzerinden verilir; bağlantı parçaları ise sıklıkla inç ile anılır. Aşağıdaki eşleşme piyasada kullanılan pratik karşılıktır.
| İnç | PE dış çap | İnç | PE dış çap |
|---|---|---|---|
| 1/2" | 20 mm | 2" | 63 mm |
| 3/4" | 25 mm | 2½" | 75 mm |
| 1" | 32 mm | 3" | 90 mm |
| 1¼" | 40 mm | 4" | 110 mm |
| 1½" | 50 mm | 5" / 6" | 125 / 160 mm |
2.2 PN nedir?
PN, borunun 20 °C'de su ile sürekli çalışma basıncıdır: PN6 = 6 bar, PN10 = 10 bar, PN16 = 16 bar. Aynı çapta PN büyüdükçe et kalınlığı artar, iç kesit daralır.
Basınç sınıfı, boru hammaddesi (PE80 / PE100) ve SDR (dış çap ÷ et kalınlığı) oranından gelir:
| SDR | PE100 | PE80 |
|---|---|---|
| SDR 26 | PN 6,3 | PN 5 |
| SDR 21 | PN 8 | PN 6,3 |
| SDR 17 | PN 10 | PN 8 |
| SDR 13,6 | PN 12,5 | PN 10 |
| SDR 11 | PN 16 | PN 12,5 |
Okuma: Aynı SDR'de PE100, PE80'e göre bir üst basınç sınıfını taşır. Bu yüzden aynı PN için PE100 daha ince etli olur — yani aynı dış çapta daha geniş su geçişi sağlar.
Seçim kuralı: Çalışma basıncına emniyet payı ekleyin. Vana ani kapanmasıyla oluşan su darbesi (koç darbesi) riski varsa bir üst sınıfa çıkın. Sıcaklık arttıkça izin verilen basınç düşer; yaz sıcağında güneş altında kalan hatlarda bu payı unutmayın.
→ Ürünler: Sulama Boruları · Vanalar & Bağlantı Parçaları
3. Filtre seçimi: mesh ↔ mikron
Mesh, bir inçteki göz sayısıdır; sayı büyüdükçe elek incelir. Mikron ise gözün açıklığıdır. Tel kalınlığına göre küçük farklar olabileceğinden aşağıdaki değerler yaklaşık karşılıklardır.
| Mesh | ≈ Mikron | Tipik kullanım |
|---|---|---|
| 20 – 40 | 850 – 400 | Kaba ön filtre, yağmurlama |
| 50 – 80 | 300 – 200 | Yağmurlama, mini sprink |
| 120 | ≈ 130 | Damla sulama — yaygın seçim |
| 155 | ≈ 100 | Damla sulama, hassas damlatıcı |
| 200 | ≈ 75 | Çok ince filtrasyon |
Temel kural: Filtre gözü, damlatıcı çıkış açıklığının yaklaşık 1/7 – 1/10'u kadar olmalıdır. Damla sulamada pratikte 120–155 mesh (130–100 mikron) aralığı tercih edilir.
| Su kaynağı | Asıl sorun | Kurgu |
|---|---|---|
| Derin kuyu | Kum, silt | Hidrosiklon (kum ayırıcı) + disk/elek filtre |
| Gölet, kanal, havuz | Yosun, organik madde | Kum-çakıl (gravel) tankı + disk/elek filtre |
| Şebeke | Tortu (düşük) | Disk veya elek filtre |
Bakım: Filtre çıkışı ile girişi arasındaki basınç farkı 0,5 bar düzeyine ulaştığında temizlik zamanı gelmiş demektir. Bu yüzden filtre öncesi ve sonrasına manometre takılması önerilir.
→ Ürünler: Filtre & Ekipman
4. Damlatıcı aralığı ve toprak yapısı
Damlatıcı aralığını belirleyen şey toprağın yanal ıslatma çapıdır: su kumlu toprakta aşağı, killi toprakta yana yayılır.
| Toprak | Suyun davranışı | Tipik damlatıcı aralığı |
|---|---|---|
| Kumlu | Hızlı iner, az yayılır | 20 – 30 cm |
| Tınlı | Dengeli | 30 – 50 cm |
| Killi | Yavaş iner, geniş yayılır | 50 – 75 cm |
Sahada doğrulama (en sağlıklısı): Sistemi bir sulama süresi kadar çalıştırın, damlatıcı altında oluşan ıslak lekenin çapını ölçün. Komşu lekeler birbirine değecek şekilde aralık seçin — kabaca ölçtüğünüz çapın %80'i iyi bir başlangıçtır. Bu ölçüm, tablodaki genel aralıklardan daha güvenilirdir; çünkü kendi tarlanızın toprağını ölçmüş olursunuz.
→ Ürünler: Damlama Sulama
5. Sistem debisi hesabı
Pompa, ana hat çapı ve filtre kapasitesi bu rakama göre seçilir.
- Hat başına damlatıcı = hat uzunluğu ÷ damlatıcı aralığı
- Toplam damlatıcı = hat sayısı × hat başına damlatıcı
- Sistem debisi (L/saat) = toplam damlatıcı × damlatıcı debisi (L/saat)
| Adım | Hesap | Sonuç |
|---|---|---|
| Hat sayısı | 20 m ÷ 1 m | 20 hat |
| Hat başına damlatıcı | 50 m ÷ 0,33 m | ≈ 150 adet |
| Toplam damlatıcı | 20 × 150 | 3.000 adet |
| Sistem debisi | 3.000 × 2 L/h | 6.000 L/h = 6 m³/h |
| Sulama hızı | 6 m³/h ÷ 1 dekar | 6 mm/saat |
| 2 saatlik sulama | 6 mm × 2 | 12 mm = 12 m³/dekar |
Debi büyükse ne yapılır? Tarlayı bloklara bölüp sırayla sulayın. Blok sayısı kadar debi düşer; pompa, ana hat ve filtre küçülür. Bu, en çok karşılaşılan maliyet düşürme yöntemidir.
Debi dengesi: Bir yan hattın başındaki ve sonundaki damlatıcı debisi arasındaki fark %10'u geçmemelidir. Aşıyorsa: hat uzunluğunu kısaltın, hattı ortadan besleyin veya bir üst çapa geçin. Arazi eğimliyse hattı eğime dik serin.
6. Yağmurlama şiddeti ve örtüşme
Yağmurlama şiddeti (mm/saat) = başlık debisi (L/saat) ÷ (başlık aralığı × sıra aralığı, m²)
| Veri | Değer |
|---|---|
| Başlık debisi | 1.000 L/saat |
| Yerleşim | 12 m × 12 m = 144 m² |
| Şiddet | 1.000 ÷ 144 ≈ 6,9 mm/saat |
Kritik kural: Yağmurlama şiddeti, toprağın su alma (infiltrasyon) hızını aşmamalıdır. Aşarsa su toprağa giremez, yüzeyden akar; hem su hem gübre kaybolur. Killi topraklarda düşük şiddetli başlık veya daha uzun aralıklı çalışma tercih edilir.
Örtüşme: Homojen dağılım için başlıklar birbirinin alanını örtmelidir. Yaygın tasarım kuralı: kare düzende aralık, ıslatma çapının yaklaşık %60'ı; üçgen düzende %65'i kadar seçilir. Rüzgârlı arazide aralık daraltılır — Konya ovasında rüzgâr, dağılım düzgünlüğünü bozan başlıca etkendir.
→ Ürünler: Yağmurlama Sulama · Bahçe & Peyzaj Sulama
Konu haritası — ayrıntılı yazılar
Bu sayfadaki tablolar özet niteliğindedir. Konunun tamamı için:
| Konu | Yazı |
|---|---|
| Debi & basınç | Damla Sulamada Dönüm Başına Debi ve Basınç Hesabı |
| Boru seçimi | Konya'da Doğru Sulama Borusu Nasıl Seçilir? |
| Filtre seçimi | Sulama Filtresi Nasıl Seçilir? (Su Kaynağına Göre) |
| Kum & yosun | Kum-Yosun Sorunu: Hidrosiklon mu, Gravel Tankı mı? |
| Kurulum | Sıfırdan Damla Sulama Kurulumu (Adım Adım) |
| Yağmurlama | Modern Yağmurlama Sulama Teknikleri |
| Su tasarrufu | Damlama Sulama ile Su Tasarrufu Nasıl Sağlanır? |
Ürün seçimi ve bağlantı ölçüleri için sıkça sorulan sorular sayfasına da bakabilirsiniz.