Şeker pancarı, uzun vejetasyon süresi ve dar sıra arası ile damla sulama tasarımında mısırdan ayrışır. Sıra arası mısırın yaklaşık yarısı kadardır; bu da lateral yerleşimini ve dolayısıyla dekar debisini doğrudan etkiler.
Aşağıdaki kurgu tamamen hesaba dayanır. Kullandığınız katsayıları ve sulama takvimini kendi çeşidiniz, toprağınız ve ekim zamanınıza göre yerelleştirin.
1. Günlük su ihtiyacı
Bitki su tüketimi mısırdaki ile aynı zincirden çıkar:
ETc (mm/gün) = ET0 (mm/gün) × Kc
| Dönem | Kc | Açıklama |
|---|---|---|
| Başlangıç (çıkış–ilk yapraklar) | ≈ 0,35 | Toprak yüzeyi açık, örtü düşük |
| Orta dönem (tam yaprak örtüsü) | ≈ 1,20 | Su ihtiyacının zirvesi |
| Son dönem (hasada doğru) | ≈ 0,70 | Sulama kademeli azaltılır |
Bu katsayılar FAO-56 referans değerleridir; bölge ve çeşide göre ayarlanır. ET0 verisini meteoroloji istasyonundan veya il/ilçe tarım müdürlüğünün bölgeniz için yayımladığı sulama programından alın.
Örnek: Tepe döneminde ET0'ı örnek olarak 6 mm/gün alırsak: ETc = 6 × 1,20 = 7,2 mm/gün = 7,2 m³/dekar/gün.
2. Lateral yerleşimi: dar sıra arasının etkisi
Şeker pancarında sıra arası yaygın olarak 45 cm'dir. Her sıraya lateral çekmek dekarda ~2.200 metre boru demektir — bu hem maliyet hem debi açısından çoğu tarlada gereksizdir. Yaygın çözüm iki sıraya bir lateral'dir:
| Yerleşim | Dekardaki lateral | Değerlendirme |
|---|---|---|
| Her sıraya (45 cm) | ≈ 2.200 m | Çok yüksek debi ve maliyet; yalnız çok kumlu topraklarda gündeme gelir |
| İki sıraya bir (90 cm) | ≈ 1.100 m | Yaygın kurgu; ıslak şeritler birleşiyorsa yeterli |
Karar ölçümle verilir: sistemi çalıştırıp ıslak leke çapını ölçün. 90 cm yerleşimde iki lateralin ıslattığı şeritler birleşmiyorsa ya damlatıcı aralığını daraltın ya da sulama süresini artırın. Yöntem: damlatıcı aralığı ve toprak yapısı.
3. Dekar debisi ve sulama süresi
33 cm damlatıcı aralığı ve 2 L/saat damlatıcı ile metre başına debi 6 L/saat olur:
| Hesap | Sonuç |
|---|---|
| Dekar debisi | 1.100 m × 6 L/saat/m ≈ 6,6 m³/saat |
| Günlük ihtiyaç (örnek) | 7,2 m³/dekar |
| Günlük sulama süresi | 7,2 ÷ 6,6 ≈ 1,1 saat (≈ 65 dakika) |
10 dekarlık bir tarlada anlık debi 66 m³/saat olur; su kaynağınız bunu karşılamıyorsa tarlayı bloklara bölün. Bloklama, pompa ve filtre kapasitesini düşürmenin en etkili yoludur. Ayrıntı: debi ve basınç hesabı.
4. Yaprağın ıslanmaması
Damla sulamada su doğrudan toprağa verilir; yaprak yüzeyi kuru kalır. Yağmurlamada ise yaprak her sulamada ıslanır ve yaprak yüzeyinde uzun süren nem, yaprak hastalıkları için elverişli ortam oluşturur. Şeker pancarında yaprak sağlığı doğrudan verimle ilişkili olduğundan bu, damla sulamanın ölçülebilir bir üstünlüğüdür.
Aynı nedenle damla sulamada yabancı ot baskısı da farklıdır: sıra arası kuru kaldığı için ıslanan şerit dışında ot çıkışı azalır.
5. Fertigasyon
Uzun sezon, gübrenin tek seferde değil bölünmüş dozlarla verilmesini mümkün kılar. Uygulama sırası:
- Sistemi 15–20 dakika temiz suyla çalıştırın, basıncı oturtun.
- Suda tam çözünen gübreyi gübre tankı veya venturi enjektör ile verin.
- Uygulama sonrası en az 20–30 dakika temiz suyla yıkayın (hatta gübre kalmasın).
Venturi enjektör, hat üzerinde basınç farkı yaratarak emiş yapar; doğru çalışması için giriş–çıkış arasında yeterli basınç farkı gerekir. Gübre tankı ise daha basittir ancak konsantrasyon zamanla düşer.
6. Filtreleme ve bakım
- Kuyu suyu: hidrosiklon + disk/elek filtre · Gölet/kanal: gravel tankı + disk/elek filtre
- Damla sulamada filtre inceliği pratikte 120–155 mesh (130–100 mikron).
- Filtre giriş–çıkış basınç farkı 0,5 bar'a yaklaştığında temizlik zamanıdır; bunun için filtrenin iki yanına manometre takın.
- Sezon içinde laterallerin uçlarını periyodik açıp hat yıkaması yapın; biriken tortu böyle tahliye edilir.
Seçim rehberi: sulama filtresi nasıl seçilir.
7. Hasat öncesi su kesme
Hasada doğru sulama kademeli olarak azaltılır ve hasattan önce kesilir. Kesme zamanı çeşide, toprak nemine ve hasat planına göre belirlenir; erken kesmek verim kaybına, geç kesmek hasat sırasında tarla koşullarının bozulmasına yol açar. Bu tarihi kendi sözleşmeli hasat programınıza göre planlayın.
Özet
Şeker pancarında damla sulamanın belirleyici farkı dar sıra arasıdır: 45 cm sırada iki sıraya bir lateral (90 cm) yaygın kurgudur ve dekarda ~1.100 m boru, ~6,6 m³/saat debi anlamına gelir. Bunun dışındaki zincir mısırdakiyle aynıdır: ET0 × Kc → mm → m³ → süre → blok.
Kc değerleri FAO-56 referanslarıdır; sulama programınızı kesinleştirirken bölgeniz için yayımlanan verileri esas alın.
Konya Karatay'daki mağazamızdan Konya ve çevre illere; talep hâlinde Türkiye geneline gönderim yapıyoruz. Tarla ölçünüzü, sıra aranızı ve su kaynağınızı iletin; uygun lateral, damlatıcı ve filtre kurgusunu birlikte çıkaralım.
İlgili ürünler: damlama sulama · filtre & ekipman · sulama boruları · tüm ürün kataloğu