Mısır, sezon boyunca yüksek su tüketen ve susuzluğa en duyarlı olduğu dönem tepeleme–püskül çıkışı olan bir bitkidir. Damla sulamada doğru kurgu üç soruya verilen cevapla belirlenir: günde kaç milimetre su gerekiyor, bu suyu hangi lateral yerleşimiyle vereceğiz ve sistem bu suyu kaç saatte veriyor?
Bu yazıda hesabın tamamını adım adım yapıyoruz. Formüller geneldir; kullandığınız değerleri kendi tarlanızın toprağı, çeşidi ve ekim zamanına göre yerelleştirmeniz gerekir.
1. Günlük su ihtiyacı: ETc = ET0 × Kc
Bitkinin günlük su tüketimi (ETc), referans bitki su tüketimi (ET0) ile bitki katsayısının (Kc) çarpımıdır:
ETc (mm/gün) = ET0 (mm/gün) × Kc
- ET0 bölgeye ve güne özgüdür; meteoroloji istasyonu verisinden veya il/ilçe tarım müdürlüğünün yayımladığı sulama programlarından alınır.
- Kc bitkinin gelişme dönemine göre değişir.
| Dönem | Kc | Açıklama |
|---|---|---|
| Başlangıç (çıkış–ilk gelişme) | ≈ 0,30 | Toprak yüzeyi büyük ölçüde açık |
| Orta dönem (tepeleme–süt olum) | ≈ 1,20 | Su ihtiyacının en yüksek olduğu dönem |
| Son dönem (olgunlaşma) | ≈ 0,35 – 0,60 | Hasat şekline göre değişir |
Bu değerler FAO-56 referanslarıdır; iklim, çeşit ve ekim zamanına göre yerel olarak ayarlanır.
Örnek: Tepe döneminde ET0'ı örnek olarak 6 mm/gün kabul edelim:
- ETc = 6 × 1,20 = 7,2 mm/gün
- 1 mm = 1 m³/dekar olduğundan (bkz. birim dönüşümleri): 7,2 m³/dekar/gün
2. Lateral (damla hattı) yerleşimi
Mısırda sıra arası yaygın olarak 70 cm'dir. İki seçenek vardır:
| Yerleşim | Dekardaki lateral | Ne zaman tercih edilir |
|---|---|---|
| Her sıraya 1 lateral (70 cm) | ≈ 1.400 m | Kumlu, yanal ıslatması dar topraklar; su kaynağı yeterliyse |
| İki sıraya 1 lateral (140 cm) | ≈ 700 m | Tınlı–killi, yanal ıslatması geniş topraklar; boru maliyetini ve dekar debisini yarıya indirir |
Kararı tahminle değil ölçümle verin: sistemi bir sulama süresi kadar çalıştırıp damlatıcı altındaki ıslak lekenin çapını ölçün. Komşu lekeler birleşiyorsa geniş aralık çalışır; birleşmiyorsa her sıraya lateral gerekir. Yöntemin ayrıntısı: damlatıcı aralığı ve toprak yapısı.
3. Damlatıcı seçimi ve dekar debisi
Metre başına debi, damlatıcı aralığı ve damlatıcı debisinden çıkar:
Metre başına debi (L/saat) = (1 ÷ damlatıcı aralığı [m]) × damlatıcı debisi (L/saat)
| Yerleşim | Lateral | Dekar debisi |
|---|---|---|
| Her sıraya (70 cm) | 1.400 m | 8,4 m³/saat |
| İki sıraya (140 cm) | 700 m | 4,2 m³/saat |
Hesabın ayrıntısı ve farklı damlatıcı seçenekleri için: dönüm başına debi ve basınç hesabı.
4. Günlük sulama süresi
Süre (saat) = günlük su ihtiyacı (m³/dekar) ÷ dekar debisi (m³/saat)
| Yerleşim | Dekar debisi | Günlük süre |
|---|---|---|
| Her sıraya (70 cm) | 8,4 m³/saat | ≈ 0,86 saat (≈ 52 dakika) |
| İki sıraya (140 cm) | 4,2 m³/saat | ≈ 1,7 saat (≈ 1 saat 43 dakika) |
İki günde bir sulanacaksa süre iki katına çıkar. Ancak sulama aralığını uzatmak toprağın kök bölgesinde tutabileceği su miktarıyla sınırlıdır: kumlu toprakta sık ve kısa, killi toprakta seyrek ve uzun sulama uygundur.
5. Tarlayı bloklara bölmek
10 dekarlık bir tarlada her sıraya lateral kurulumu 84 m³/saat debi ister — bu çoğu kuyu ve pompa için fazladır. Çözüm tarlayı bloklara bölmektir:
- 2 bloka bölerseniz anlık debi yarıya iner, blok başına süre aynı kalır; toplam sulama süresi iki katına çıkar.
- Pompa, ana hat çapı ve filtre kapasitesi tek bloğun debisine göre seçilir.
- Blok geçişleri vana grubu ile yapılır; otomatikleştirmek isterseniz vana kutusu ve zamanlayıcı kullanılır.
6. Fertigasyon (sulama suyuyla gübreleme)
Damla sulamanın en somut kazancı, gübrenin doğrudan kök bölgesine ve bölünmüş dozlarda verilebilmesidir. Uygulama sırası:
- Sistemi 15–20 dakika temiz suyla çalıştırıp hattı doldurun ve basıncı oturtun.
- Suda tam çözünen gübreyi gübre tankı veya venturi enjektör ile verin.
- Uygulama bitince en az 20–30 dakika temiz suyla yıkayın. Bu adım atlanırsa hatta gübre kalır; tıkanma ve kök bölgesinde tuz birikimi riski doğar.
Uyarı: Gübre çözeltisi filtreden sonra değil, mümkünse filtre öncesinde veya filtre ile birlikte verilmelidir ki çözünmeyen kalıntı damlatıcıya ulaşmasın.
7. Filtreleme: su kaynağına göre
Mısırda sistem sezon boyunca sürekli çalışır; tıkanma en büyük risktir.
- Derin kuyu (kum riski): hidrosiklon + disk/elek filtre
- Gölet/kanal (yosun, organik madde): kum-çakıl (gravel) tankı + disk/elek filtre
- Damla sulamada filtre inceliği pratikte 120–155 mesh (130–100 mikron) aralığındadır.
Ayrıntı: sulama filtresi nasıl seçilir · hidrosiklon mu, gravel tankı mı.
8. Sezon sonu
- Son sulamadan sonra hattı basınçlı temiz suyla yıkayın; lateral uçlarını açıp birikintiyi tahliye edin.
- Filtre elemanlarını sökün, temizleyin, kurutun.
- Toplanan laterali güneş almayan, kemirgen girmeyen kapalı bir yerde saklayın.
- Vana, manometre ve enjektörü su boşaltarak dona karşı koruyun.
Özet
Mısırda damla sulama kurgusu şu zincirle çıkar: ET0 × Kc → günlük mm → dekar m³ → lateral yerleşimi → dekar debisi → süre → blok sayısı. Zincirin her halkası ölçülebilir; tek "tahmin" gerektiren nokta lateral aralığıdır ve onu da ıslak leke ölçümüyle doğrulayabilirsiniz.
Buradaki Kc değerleri FAO-56 referanslarıdır ve bölgesel koşullara göre ayarlanmalıdır. Sulama programınızı kesinleştirirken il/ilçe tarım müdürlüğünün bölgeniz için yayımladığı verileri esas alın.
Konya Karatay'daki mağazamızdan Konya ve çevre illere; talep hâlinde Türkiye geneline ürün gönderiyoruz. Tarlanızın ölçüsünü, sıra arasını ve su kaynağınızı iletin, sistemi birlikte çıkaralım.
İlgili ürünler: damlama sulama · filtre & ekipman · vanalar & bağlantı · tüm ürün kataloğu